Często zadawane pytania
Tak, gaz taki jest uważany za skuteczny środek odstraszający, zwłaszcza w sytuacjach, gdy niedźwiedź przejawia agresywne lub konfrontacyjne zachowanie. Skuteczność zależy jednak od prawidłowego użycia, odległości, kierunku wiatru oraz odpowiedniego momentu zastosowania. Taki gaz w spreju nie zastępuje środków zapobiegawczych; jego zadaniem jest zmniejszenie ryzyka kontaktu z niedźwiedziem lub uniknięcie takiego kontaktu. Zaleca się stosowanie wyłącznie sprejów przeznaczonych dla dużych drapieżników, które spełniają wymogi techniczne i są sprzedawane przez autoryzowanych dystrybutorów.
Takie spotkanie niedźwiedzia można zgłosić bezpośrednio pod numerem alarmowym 112.
Tak, osobniki takie (synantropijne) są przyzwyczajone do obecności ludzi i słabiej reagują na bodźce ostrzegawcze. Zwierzęta tego rodzaju mogą powodować szkody w mieniu, wkraczać do ogrodów, sadów czy gospodarstw, a nawet zagrażać zdrowiu i życiu ludzi. Ich zachowanie jest wynikiem długotrwałego podchodzenia do ludzkich źródeł pożywienia, co może wynikać z niewystarczających działań zapobiegawczych. Dlatego więc nacisk kładzie się na środki zapobiegawcze, które ograniczają ryzyko napotkania niedźwiedzia, a w konsekwencji – ryzyko konfliktu na linii człowiek – niedźwiedź.
Odpady należy umieszczać w zamkniętych pojemnikach niedostępnych dla niedźwiedzi lub w zamkniętych pomieszczeniach bądź zagrodach. Należy je usuwać w regularnych odstępach czasu, bez ryzyka rozlania lub rozsypania. W tych obszarach, w których występują niedźwiedzie, kluczowym jest zapobieganie powstawaniu nielegalnych wysypisk oraz utrzymywanie czystości w przestrzeni publicznej. Minimalizuje to ryzyko przedostawania się niedźwiedzi na tereny zamieszkane.
Aktywność niedźwiedzi jest największa podczas porannego świtania i wieczornego zmierzchu. Latem i jesienią aktywnie żerują, aby zgromadzić zapasy tłuszczu przed zimą. W pobliżu ludzkich osad mogą być aktywne nawet w nocy, kiedy panuje mniejszy ruch. Taka aktywność zwiększa prawdopodobieństwo napotkania zwierzęcia, jeśli odpady nie zostaną odpowiednio zabezpieczone.
Ryzyko napotkania niedźwiedzia jest mniejsze, gdy poruszamy się w grupie wyznaczonymi szlakami w ciągu dnia. W warunkach ograniczonej widoczności lub słyszalności – a także podczas marszu pod wiatr lub w pobliżu płynącej wody – pomocne może być głośne gwizdanie, klaskanie lub mówienie; daje to niedźwiedziowi szansę na reakcję i uniknięcie spotkania zbliżającego się człowieka.
Czujność należy zachować zwłaszcza rano, wieczorem i w nocy. Ale także w ciągu dnia, w gęstej roślinności lub w pobliżu źródeł pokarmu. Należy zwracać uwagę na tropy, odchody oraz ślady żerowania niedźwiedzi. Trzeba zachować szczególną ostrożność w gęstych zaroślach, na terenach obfitujących w owoce leśne oraz w pobliżu padliny.
W przypadku domów mieszkalnych położonych na terenach leśnych odpady komunalne muszą być przechowywane w sposób uniemożliwiający dostęp do nich niedźwiedziom. Podczas każdego rodzaju aktywności turystycznej należy utrzymywać miejsca odpoczynku i postoju w czystości i wolnymi od materiałów przyciągających zwierzęta, a także niezwłocznie po użyciu trzeba dokładnie uprzątnąć palenisko oraz umyć pojemniki i naczynia. Nie wolno zostawiać resztek jedzenia w pobliżu domków letniskowych ani w otaczającej przyrodzie; po prostu trzeba je zabrać ze sobą. Owoce rosnące w pobliżu domów letniskowych należy zbierać zaraz po dojrzeniu, a usuwać jak najszybciej wszelkie zgniłe pojedyncze sztuki.
Podczas biwakowania powinniśmy unikaj miejsc w pobliżu ścieżek zwierząt, terenów obfitujących w źródła pożywienia dla niedźwiedzi oraz obszarów odwiedzanych przez osobniki, które zatraciły naturalną płochliwość i żerują na odpadkach. Nie wolno gotować wewnątrz namiotu ani w jego bezpośrednim sąsiedztwie oraz nie przechowywać w pobliżu na czas snu żywności o intensywnym zapachu – takiej jak wyroby mięsne czy otwarte konserwy.
Spotkanie niedźwiedzia niekoniecznie oznacza, że zwierzę przejdzie do ataku. Niedźwiedzie atakują częściej osoby, które podczas napotkania ich zachowywały się „aktywnie” – podchodziły do nich, robiły zdjęcia lub próbowały je odstraszyć – niż te, które zachowywały się „biernie”, czyli obserwowały, były cicho lub się po prostu wycofywały. Nigdy nie wolno zbliżać się do niedźwiedzia, nawet jeśli wydaje się spokojny.
W razie niespodziewanego spotkania niedźwiedzia (w odległości mniejszej niż sto metrów) zaleca się zwiększenie dystansu dzielącego nas od zwierzęcia – jednak nie poprzez ucieczkę, gdyż mogłoby to sprowokować pościg. Należy również unikać bezpośredniego kontaktu wzrokowego; dla zwierzęcia jest to oznaka agresji.
Niektóre oznaki niepokoju i stresu nie rzucają się w oczy – są to na przykład: znieruchomienie, zmiana ułożenia ciała czy nienaturalne ziewanie. Inne są bardziej oczywiste – prychanie, mamrotanie i szczękanie zębami. Niedźwiedź stojący na tylnych łapach próbuje lepiej się rozejrzeć; nie jest to postawa agresywna! Do przejawów silnego napięcia i agresji należą: ślinienie się, gwałtowne, krótkie wydechy, warczenie i pomrukiwanie przy otwartym pysku, uderzanie łapą oraz wydawanie gardłowych dźwięków, takich jak ryk. W ramach obrony własnej niedźwiedź czasem wykonuje gwałtowny ruch w stronę człowieka – to ostrzeżenie, by ten się oddalił. Jeśli spotka się to z niewłaściwą reakcją człowieka, gwałtowny skok w jego stronę może przerodzić się w atak; jednak zazwyczaj kończy się to na tym, że nie dojdzie do kontaktu fizycznego.
Niedźwiedź broniący się zazwyczaj przestaje atakować, gdy zorientuje się, że nie stanowisz już dla niego zagrożenia. Aktywna obrona mogłaby przedłużyć atak i zwiększyć prawdopodobieństwo poważnych obrażeń. Eksperci zalecają obronę bierną: położenie się na brzuchu twarzą do ziemi, ochronę głowy i szyi ramionami oraz dłońmi, a także pozostawanie w bezruchu („udawanie martwego”) do momentu, aż niedźwiedź odejdzie. Jeśli niedźwiedź Cię przewróci, wróć do pierwotnej pozycji, tak aby brzuch i inne ważne narządy były chronione przez podłoże.
Gaz obronny w spreju uznawany jest za najlepszy sposób na odstraszenie atakującego lub zagrażającego niedźwiedzia. Zasięg oprysku powinien wynosić 7–10 m, w zależności od warunków pogodowych. Po pełnym wciśnięciu spustu całkowity czas rozpylania trwa około 6 sekund lub dłużej.
Jeśli niedźwiedź porusza się w naturalny sposób w pobliżu zwierząt hodowlanych, pasiek, sadów lub miejsc biwakowania, nie powodując przy tym szkód, i ucieka na widok człowieka, nie ma potrzeby kontaktowania się z kimkolwiek. Jeśli zwierzę powoduje szkody lub regularnie pojawia się w danej okolicy, należy skontaktować się ze stosownym Zespołem Interwencyjnym.
Jeśli niedźwiedź regularnie odwiedza zamieszkany teren, przebywa na nim, żeruje na odpadkach, ignoruje znajdujących się w pobliżu ludzi i zatracił lęk przed człowiekiem, należy udać się w bezpieczne miejsce (np. do budynku lub pojazdu) i skontaktować się z numerem alarmowym 112 lub stosownym Zespołem Interwencyjnym.